Startpagina
Woordenlijst
Spelling
Taaltechnieken
Kijk en luister
Gnker Liere Lze
Veldeke online
Out: V kalle Gnker
Historiek
Gnker Kepellekes
Wei ver het zoeal 'ns zgge
Links & bronnen
Veelgestelde vragen
Contact Sitemap Dankwoord

Het Werkwoord - Wrkwoerd

 

Im knnis te moake mt oos Gnker wrkweerd, zille vee nie alle technieken oanhoale. Wat volgt s geng im te wiete wei ve ze doageleks gebreike.

 

Het werkwoord duidt ons aan wie, wat, wanneer doet. Het woord dat het gebeuren in een zin benoemt.

 

We kennen zowel in het Nederlands als in het Gnker vijf soorten werkwoorden.

  • Overgankelijke of overdrachtelijke werkwoorden.
    (De persoonvorm vormt met het onderwerp de zinskern) In die zin kan een lijdend voorwerp of meewerkend voorwerp voorkomen.
  • Wederkerige werkwoorden, onderwerp en lijdend voorwerp zijn dezelfde: zich + infinitief
  • Hulpwerkwoorden. Meestal gebruikt in de voltooide tijden. vb hebben, worden, kunnen, enz.)
  • Onpersoonlijke werkwoorden. Enkel gebruikt met het: het rgent, het vriehst, het sneit
  • Koppelwerkwoorden. Koppelt een gezegde. (dat geen werkwoord is) aan een onderwerp.

Werkwoorden kunnen van vorm veranderen volgens:

  • Persoon = de persoonsvorm; enkelvoud, meervoud. (ik, zij, wij)
  • Tijd: Onvoltooide Tijden, voltooid tegenwoordige tijd (met hulpwerkwoord en voltooid deelwoord)
  • Wijze:  - Aantonende  
               - Gebiedende: enkel in de 2 persoon enkelvoud of meervoud
               - Voorwaardelijke: met hulpwerkwoord zouden
               - Aanvoegende: in een wens of aansporing (stam + e) vb. Hij ruste in vrede.

Persoonsvormen:
De werkwoordsvormen in alle vervoegingen, tegenwoordige tijd, verleden tijd, toekomende tijd enz. mt
ich, dich, h, zij, het, er, iemes, niemes, iet, v, g, zij, enz.


Den onvoltooid tegenwoordige tijd

Ve volge gewoen de technieke van het Nederlands, maer, ve passe de spellingsreegels van het Gnker dialekt tou. (klanken - klinkers)

De stam vnder mt: ich n de onvoltooid tegenwoordige tijd. Ich
De infinitief of de noemvorm vnder mt: Ich kan .

Onvoltooid tegenwoordige tijd:

Koeme: Ich km, dich kms, h kmt, v koeme, gee kmt, zij koeme.
Drnke: Ich drenk, dich drinks, zij drinkt, v drnke, g drnkt, zij drnke.
Zae: Ich zae, dich zaes, h zaet, het zaet, v zae, g zaet, zij zae.

 

Den onvoltooid verleden tijd

 

Ooch hei de spellingsreegels toupasse (klinkers-klanke)

De Zwakke werkwoorden stoen staerk op hin pie, ze veraaneren hinne stamklank nie.

 

De Onvoltooid verleden tijd in het Nederlands: stam + achtervoegsel -de, -den, -te, -ten.
Hulpmiddel t kofschip voor
stam + te, + ten.

 

Oos Gnker knt stam + te, + ten NIET. Altoes STAM + DE , + DEN. Dis ooch as de eindltter vanne stam n t kofschip steet.

 

Maer! n t Voltooid Deelwoord, speelt dat t kofschip- middel woal wier mt.

 

 Strikke

 ich strik

 ich strikde

 ich hb gestrikt

 Snffe

 ich snf

 ich snfde

 ich hb gesnft

 Lappe

 ich lap

 h lapde

 zij hit gelapt

 Woene

 ich woen

 ich woende

 ich hb gewoend

 Koeke

 ich koek

 ich koekde

 ich hb gekoekt

 Daase

 ich daas

 ich daasde

 ich hb gedaast

 Dreeme

 ich dreem

 ich dreemde

 ich hb gedreemd

 Liene

 ich lien

 ich liende

 ich hb geliend

 

Wei zoo het zijn mt vsse, vitse, kappe, stoefe, gebiere, hiere, ...

 

Geziehn? Gnker dialekt, krek wei n t Nederlands: -v wiert -f en -z wiert -s n de stam maer n t voltooid deelwoord toch eind d. (De echde stam s  - v en z.).

vb. lve: ich lf - ich lfde - ich heb gelfd.

      rooze: ich roos - g roosde - g hbt geroosd.

 

En nou? 

Wrke: ich wrk - ich wrkde - gewrkt --- ne gewrkden doag, zes gewrkde doag

Slachte: ich slacht - ich slachtde - geslacht --- de geslachde hoane (mv), de geslachden hoan

 

E leeske mt zwakke wrkweerd im te gewnne. Kiehk ooch n Spelling van het Genker blz. 25 tot 28.

 

 Nederlands infinitief

 Gnker dialekt infinitief

 Gnker dialekt stam

 Onvoltooid verleden tijd enk. 

 Voltooid deelwoord

 bloeden

 bloeie

 ich bloei

 bloeide

 gebloeid

 bloeien

 blee

 ich blee

 bleede

 gebleed

 draaien

 drae

 ich drae

 draede

 gedraed

 fluiten

 fleete

 ich fleet

 fleetde

 gefleet

 gebruiken

 gebreike

 ich gebreik

 gebreikde

 gebreikt

 gooien

 goeie

 ich goei

 goeide

 gegoeid

 geven

 lange

 ich lang

 langde

 gelangd

 janken

 janke

 ich jank

 jankde

 gejankt

 maken

 moake

 ich moak

 moakde

 gemoakt

 niezen

 nieste

 ich nies

 niesde

 geniest

 noemen

 nieme

 ich niem

 niemde

 geniemd

 strelen

 striele

 ich striel

 strielde

 gestrield

 raden

 rooie

 ich rooi

 rooide

 gerooid

 wegen

 wooge

 ich woog

 woogde

 gewoogd

 trouwen

 troo

 ich troo

 trdde

 getrd

 wandelen

 waanele

 ich waanel

 waanelde

 gewaaneld

 maaien

 mae

 ich mae

 maede

 gemaed